Gelir ve Gider Tahakkuku Nedir? (2026 Güncel Rehber)

Aralık ayında hizmet sundunuz ama fatura Ocak'ta gelecek. Ya da Aralık kirası Ocak'ta ödenecek. Bu işlemleri Aralık'a mı, Ocak'a mı yazmalısınız? Tahakkuk muhasebesi cevabı verir.

Tahakkuk Nedir?

Tahakkuk, bir gelirin ya da giderin nakit hareketi gerçekleşmemiş olsa bile, hakkın ya da yükümlülüğün doğduğu dönemde kayıt altına alınmasıdır.

Türkiye'de ticari işletmeler "tahakkuk esası" (accrual basis) ile muhasebe tutar. Basit usul mükellefler ise "nakit esası" kullanır.

Tahakkuk Esası ve Nakit Esası

	Tahakkuk Esası	Nakit Esası
Kayıt zamanı	Hak veya yükümlülük doğunca	Para alındığında veya ödendiğinde
Kullanım	Ticari şirketler, kurumlar	Basit usul mükellefler
Gerçeklilik	Daha doğru dönem eşleşmesi	Basit, ama yanıltıcı olabilir

Tahakkuk Hesapları (Tek Düzen Hesap Planı)

Dönemsellik ilkesi gereği dört temel durum vardır. Hangi hesabın kullanılacağı durumun yönüne göre değişir:

Durum	Hesap Kodu	İşlevi
Gelir hak edildi, fatura kesilmedi	181 Gelir Tahakkukları	Geliri ait olduğu yıla kaydeder
Gider doğdu, ödeme yapılmadı	381 Gider Tahakkukları	Gideri ait olduğu yıla kaydeder
Ödeme yapıldı, hizmet gelecek ayda	180 Gelecek Aylara Ait Giderler	Peşin ödenen kirayı aralıkta değil, ocakta gider yazar
Tahsilat yapıldı, hizmet gelecek ayda	380 Gelecek Aylara Ait Gelirler	Peşin alınan tutarı ait olduğu döneme gelir yazar

Gelir Tahakkuku Örneği

Senaryo: Aralık'ta 50.000 TL'lik hizmet tamamlandı. Fatura Ocak'ta kesilecek.
Aralık'ta yapılacak kayıt:
181 Gelir Tahakkukları (Borç) / 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar (Alacak): 50.000 TL
Fatura Ocak'ta kesilince tahakkuk kaydı tersine çevrilir ve normal satış kaydı yapılır.

Gider Tahakkuku Örneği

Senaryo: Aralık kirası 10.000 TL, Ocak'ta ödenecek.
Aralık'ta yapılacak kayıt:
770 Genel Yönetim Giderleri (Borç) / 381 Gider Tahakkukları (Alacak): 10.000 TL
Ödeme Ocak'ta yapılınca 381 hesabı kapatılır.

Peşin Ödenen / Peşin Alınan Tutar Örneği

Senaryo: Aralık'ta Ocak ayına ait 10.000 TL kira peşin ödendi.
Aralık'ta yapılacak kayıt:
180 Gelecek Aylara Ait Giderler (Borç) / 100 Kasa (Alacak): 10.000 TL
Ocak geldiğinde tutar, gider hesabına aktarılır.

Tahsilat tarafı da aynı mantıkla çalışır: peşin alınan bedel 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler hesabına yazılır, hizmet verilince gelir hesabına aktarılır.

Tahakkuk Muhasebesi Neden Önemli?

Dönem gerçekliği: Yanlış dönemde görünen gelir veya gider vergi matrahını etkiler
Mali tablo doğruluğu: Yatırımcı ve bankalar için güvenilir rapor
Vergi uyumu: VUK dönemsellik ilkesine uyum zorunludur

Yıl sonu kapanışında tahakkuk kayıtları kritiktir. Özellikle kira, ücret, faiz ve hizmet tahakkukları eksik bırakılmamalıdır.

Sık arananlar: tahakkuk nedir, gelir tahakkuku, gider tahakkuku, tahakkuk esası nakit esası farkı, dönem sonu tahakkuk